Wprowadzenie: Fundament Bezpiecznych Transakcji Handlowych

Współczesny świat transakcji handlowych, zarówno tych na dużą skalę, jak i codziennych zakupów, opiera się na zaufaniu i precyzyjnych ustaleniach. Często, zanim towar zostanie dostarczony lub usługa w pełni wykonana, dochodzi do przekazania części płatności. W języku potocznym terminy „zaliczka” i „zadatek” bywają używane zamiennie, co jest poważnym błędem. Z punktu widzenia prawa i praktyki, te dwie formy przedpłaty fundamentalnie się od siebie różnią, a zrozumienie tych różnic jest kluczowe dla bezpieczeństwa finansowego i prawnego obu stron umowy.

Wyobraźmy sobie sytuację, w której planujemy zakup nieruchomości, zamówienie usługi budowlanej, czy nawet rezerwację wakacji. W każdym z tych scenariuszy stajemy przed koniecznością uiszczenia pewnej kwoty z góry. Czy będzie to zaliczka, czy zadatek? Odpowiedź na to pytanie może mieć daleko idące konsekwencje, szczególnie gdy coś pójdzie nie po naszej myśli. Według danych z raportów rynkowych, liczba sporów sądowych dotyczących niewykonania umów wzrasta, a ich geneza często leży właśnie w niejasnych lub błędnie zinterpretowanych zapisach dotyczących przedpłat. Celem tego artykułu jest dogłębne wyjaśnienie niuansów pomiędzy zaliczką a zadatkiem, ukazanie ich prawnych i finansowych konsekwencji, a także dostarczenie praktycznych wskazówek, które pomogą każdemu podjąć świadomą decyzję.

Zaliczka kontra Zadatek: Głębokie Nurkowanie w Definicje

Zanim przejdziemy do szczegółowych analiz, kluczowe jest rozróżnienie podstawowych definicji. Choć oba mechanizmy polegają na wpłaceniu pieniędzy przed finalizacją transakcji, ich natura prawna i cel są diametralnie różne.

Co to jest zaliczka?

Zaliczka to nic innego jak przedpłata – pewna część ceny należnej za towar lub usługę, którą kupujący uiszcza na poczet przyszłego świadczenia. Jest to forma finansowania części umowy, która ma na celu pokrycie początkowych kosztów po stronie sprzedawcy lub wykonawcy, bądź po prostu potwierdzenie poważnych zamiarów kupującego.

Charakterystyczne cechy zaliczki:

* Brak ścisłej regulacji prawnej: Kodeks cywilny nie poświęca zaliczce osobnego artykułu ani szczegółowych przepisów. Jej funkcjonowanie opiera się na ogólnych zasadach prawa zobowiązań i swobody umów. Oznacza to, że wszelkie warunki zwrotu czy zatrzymania zaliczki muszą być precyzyjnie określone w umowie pomiędzy stronami. Jeśli umowa milczy na ten temat, stosuje się ogólne zasady, które w większości przypadków skutkują koniecznością zwrotu zaliczki.
* Neutralność w kwestii niewykonania umowy: Co do zasady, zaliczka jest zwracana, jeśli umowa nie dojdzie do skutku, niezależnie od tego, która strona ponosi za to winę. To jej kluczowa cecha, która sprawia, że jest ona bezpieczniejsza dla wpłacającego. Sprzedawca, który otrzymał zaliczkę, musi ją zwrócić, jeśli nie wykona usługi, ale również kupujący, który zrezygnował z zakupu, ma prawo żądać jej zwrotu (chyba że umowa stanowi inaczej).
* Funkcja rezerwacyjna/rozruchowa: Zaliczka często służy jako opłata rezerwacyjna (np. rezerwacja hotelu, stolika w restauracji, terminu usługi) lub jako kapitał początkowy dla wykonawcy (np. na zakup materiałów do realizacji zlecenia, jak w przypadku firmy meblarskiej, która potrzebuje środków na zakup płyt do zabudowy kuchni).

Przykład: Pani Anna zamawia zabudowę kuchenną na wymiar. Firma stolarska prosi o wpłatę 30% wartości zamówienia jako zaliczkę na zakup materiałów. Jeśli Pani Anna w ostatniej chwili zdecyduje się na inną firmę, firma stolarska, co do zasady, będzie musiała zwrócić zaliczkę, nawet jeśli poniosła już pewne koszty na przygotowanie projektu. Chyba że w umowie strony wyraźnie ustaliły, iż zaliczka jest bezzwrotna w przypadku rezygnacji klienta. Bez takiego zapisu, interpretacja jest na korzyść zwrotu.

Co to jest zadatek?

Zadatek to forma zabezpieczenia wykonania umowy, która pełni funkcję dyscyplinującą i odszkodowawczą. W przeciwieństwie do zaliczki, jego zasady są ściśle uregulowane przez prawo, a konkretnie przez artykuł 394 Kodeksu cywilnego.

Charakterystyczne cechy zadatku:

* Ścisła regulacja prawna (Art. 394 KC): To jest fundamentalna różnica. Zadatek to nie tylko przedpłata, ale przede wszystkim narzędzie prawne mające zmotywować obie strony do wykonania umowy.
* Funkcja odszkodowawcza i dyscyplinująca: Zadatek ma „boleć”, jeśli któraś ze stron się wycofa.
* Jeśli strona wręczająca zadatek (np. kupujący) nie wykona umowy, zadatek przepada na rzecz drugiej strony (np. sprzedającego).
* Jeśli strona przyjmująca zadatek (np. sprzedający) nie wykona umowy, musi zwrócić zadatek w podwójnej wysokości stronie wręczającej.
* Zaliczalność na poczet ceny: Jeśli umowa zostanie wykonana, zadatek jest zaliczany na poczet świadczenia strony, która go dała. Czyli po prostu obniża się o jego wartość ostateczną cenę.
* Możliwość odstąpienia od umowy: W przypadku niewykonania umowy przez jedną ze stron, druga strona może bez wyznaczania dodatkowego terminu odstąpić od umowy i skorzystać z uprawnień wynikających z zadatku (zatrzymać go lub żądać podwójnej kwoty).
* Forma: Zadatek może być wręczony w pieniądzu lub w rzeczach, ale najczęściej są to pieniądze.

Przykład: Pan Kowalski wpłacił 10 000 zł zadatku na zakup mieszkania o wartości 500 000 zł.
* Jeśli Pan Kowalski zrezygnuje z zakupu, właściciel mieszkania zatrzymuje 10 000 zł.
* Jeśli właściciel mieszkania zdecyduje się sprzedać je innej osobie, musi zwrócić Panu Kowalskiemu 20 000 zł (podwójną kwotę zadatku).
* Jeśli transakcja dojdzie do skutku, Pan Kowalski zapłaci 490 000 zł (500 000 zł minus 10 000 zł zadatku).

Prawne Skutki i Różnice: Dlaczego to Ma Znaczenie?

Główna, fundamentalna różnica pomiędzy zaliczką a zadatkiem leży w ich odmiennych regulacjach prawnych i, co za tym idzie, konsekwencjach w przypadku niewykonania umowy. Ta różnica ma kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa obu stron transakcji.

Regulacje prawne zadatku – Art. 394 Kodeksu Cywilnego

Artykuł 394 Kodeksu cywilnego jest krótkim, ale niezwykle ważnym przepisem, który kompleksowo reguluje kwestie zadatku. Przeanalizujmy jego kluczowe fragmenty:

Art. 394 § 1. W braku odmiennego zastrzeżenia umownego albo zwyczaju zadatek dany przy zawarciu umowy ma to znaczenie, że w razie niewykonania umowy przez jedną ze stron druga strona może bez wyznaczenia terminu dodatkowego od umowy odstąpić i otrzymany zadatek zachować, a jeżeli sama go dała, może żądać sumy dwukrotnie wyższej.

* „W braku odmiennego zastrzeżenia umownego albo zwyczaju”: To kluczowy fragment. Oznacza, że strony mogą w umowie zmodyfikować standardowe zasady zadatku. Mogą np. ustalić, że w razie niewykonania umowy zadatek przepada zawsze, niezależnie od winy, lub że zatrzymana/zwrotna kwota będzie inna niż podwójna. Jest to jednak rzadko stosowane, gdyż osłabia funkcję zadatku. Najczęściej strony opierają się na domyślnych zasadach KC.
* „Dany przy zawarciu umowy”: Zadatek powinien być wręczony w momencie zawierania umowy (lub umowy przedwstępnej). Zadatek wręczony po zawarciu umowy, bez wyraźnego określenia jego funkcji zabezpieczającej, może być interpretowany jako zwykła zaliczka.
* „Bez wyznaczenia terminu dodatkowego”: W przypadku zadatku, strona pokrzywdzona niewykonaniem umowy nie musi wyznaczać dodatkowego terminu na jej wykonanie. Może od razu odstąpić od umowy i skorzystać z uprawnień zadatkowych. Jest to duża zaleta zadatku – szybkość i pewność reakcji w przypadku problemów.

Art. 394 § 2. W razie wykonania umowy zadatek ulega zaliczeniu na poczet świadczenia strony, która go dała; jeżeli zaliczenie nie jest możliwe, zadatek podlega zwrotowi.

* Ten paragraf potwierdza, że zadatek jest częścią ceny. Po prostu pomniejsza ostateczną kwotę do zapłaty. Gdyby z jakiegoś powodu nie dało się go zaliczyć (np. specyficzna konstrukcja umowy), po prostu jest zwracany.

Art. 394 § 3. W razie rozwiązania umowy zadatek powinien być zwrócony, a obowiązek zapłaty sumy dwukrotnie wyższej odpada. To samo dotyczy wypadku, gdy niewykonanie umowy nastąpiło wskutek okoliczności, za które żadna ze stron nie ponosi odpowiedzialności albo za które ponoszą odpowiedzialność obie strony.

* Ten paragraf jest równie ważny, bo określa sytuacje, w których zadatek jest zwracany w pojedynczej kwocie (nie przepada i nie jest podwajany):
* Rozwiązanie umowy za porozumieniem stron: Jeśli strony zgodzą się na rozwiązanie umowy, zadatek jest zwracany wpłacającemu.
* Niewykonanie umowy wskutek okoliczności, za które żadna ze stron nie ponosi odpowiedzialności (siła wyższa): Klasyczne przykłady to klęski żywiołowe, wojny, nagłe i nieprzewidywalne zmiany w przepisach uniemożliwiające wykonanie umowy. Jeśli umowa nie może być wykonana z powodu np. powodzi, huraganu, lub nagłego zakazu sprzedaży danego towaru, zadatek powinien zostać zwrócony.
* Niewykonanie umowy wskutek okoliczności, za które odpowiadają obie strony: Jeśli zarówno kupujący, jak i sprzedający przyczynili się do niewykonania umowy, zadatek również podlega zwrotowi.

Brak regulacji prawnych dla zaliczki

Ponieważ Kodeks cywilny nie reguluje zaliczki, jej stosowanie opiera się na zasadzie swobody umów (Art. 353(1) KC). Oznacza to, że strony mają pełną swobodę w kształtowaniu warunków dotyczących zaliczki, ale jednocześnie muszą te warunki precyzyjnie określić.

* Domyślna zwrotność: Jeśli umowa nie stanowi inaczej, zaliczka jest zawsze zwracana w przypadku niewykonania umowy, niezależnie od tego, która strona ponosi winę. Jest to kluczowy domyślny mechanizm ochronny dla wpłacającego.
* Konieczność precyzyjnych zapisów: Aby zaliczka pełniła jakąkolwiek funkcję zabezpieczającą dla przyjmującego (np. zatrzymanie jej w przypadku rezygnacji klienta), musi to być wyraźnie zapisane w umowie. Bez takiego zapisu, interpretacja sądowa będzie na korzyść jej zwrotu.
* Brak funkcji „kary”: Nawet jeśli strony umówią się, że zaliczka przepada, nie jest to „kara” w sensie zadatku. Jest to po prostu ustalona forma rekompensaty. Nie ma tu mowy o podwójnym zwrocie.

Wniosek: Zadatek to potężne narzędzie prawne, które w sposób automatyczny, z mocy prawa, wywołuje konkretne skutki w przypadku niewykonania umowy. Zaliczka jest znacznie bardziej elastyczna, ale jednocześnie wymaga od stron znacznie większej staranności w redagowaniu umowy, aby uniknąć nieporozumień i sporów.

Praktyczne Zastosowanie: Kiedy Wybrać Zaleczkę, Kiedy Zadatek?

Wybór między zaliczką a zadatkiem powinien być przemyślany i dostosowany do specyfiki konkretnej transakcji, poziomu ryzyka oraz oczekiwań stron. Nie ma jednej uniwersalnej zasady, ale istnieją pewne typowe scenariusze, w których preferuje się jedną z tych form.

Kiedy zastosować zaliczkę?

Zaliczka jest dobrym rozwiązaniem w sytuacjach, gdy:

1. Chcemy zminimalizować ryzyko dla klienta: Zaliczka, z uwagi na jej domyślną zwrotność, jest bezpieczniejsza dla osoby wpłacającej. Klient, który wpłaca zaliczkę, czuje się pewniej, wiedząc, że w razie np. zmiany planów, może odzyskać swoje pieniądze (oczywiście, jeśli umowa nie stanowi inaczej).
* Przykład: Rezerwacja miejsca w przedszkolu na przyszły rok szkolny. Rodzice wpłacają zaliczkę, aby zagwarantować miejsce. Jeśli z jakiegoś powodu zmienią miasto zamieszkania, powinni móc odzyskać wpłaconą kwotę.
2. Umowa ma charakter mniej formalny lub jej wykonanie jest uzależnione od wielu zmiennych: W sytuacjach, gdzie istnieje duża szansa na zmianę planów, zaliczka oferuje większą elastyczność.
* Przykład: Zamówienie usługi fotograficznej na wesele, które jest planowane za 2 lata. W tym czasie wiele może się zdarzyć (zmiana daty, odwołanie ślubu). Zaliczka pozwala na elastyczność, a jednocześnie daje fotografowi pewność, że klient jest poważnie zainteresowany.
3. Realizacja usługi wymaga wstępnych nakładów po stronie wykonawcy: Zaliczka może pokryć początkowe koszty, takie jak zakup materiałów, transport, przygotowanie projektu.
* Przykład: Firma budowlana rozpoczyna prace od zaliczki na zakup cegieł i cementu.
4. Towar lub usługa jest standardowa i łatwo zbywalna: Jeśli rezygnacja klienta nie oznacza dla sprzedawcy dużej straty, bo produkt szybko znajdzie nowego nabywcę, zaliczka jest wystarczająca.
* Przykład: Rezerwacja pokoju w hotelu, gdzie obłożenie jest wysokie. Nawet jeśli klient zrezygnuje, hotel szybko znajdzie nowego gościa.
5. Strony darzą się dużym zaufaniem: W relacjach długoterminowych lub z zaufanymi kontrahentami, zaliczka może być wystarczającym zabezpieczeniem.

Kiedy zastosować zadatek?

Zadatek jest preferowany w transakcjach, gdzie kluczowe jest wzmocnienie więzi umownej i wprowadzenie mechanizmu dyscyplinującego:

1. Transakcje o wysokiej wartości i strategicznym znaczeniu: Szczególnie tam, gdzie niewykonanie umowy wiąże się z dużymi stratami dla jednej ze stron.
* Przykład (klasyczny): Zakup nieruchomości. W umowie przedwstępnej sprzedaży mieszkania zadatek jest standardem. Jego kwota zazwyczaj waha się od 5% do 20% wartości nieruchomości. Jest to realna kwota, która motywuje obie strony do doprowadzenia transakcji do końca. Według danych Instytutu Monitoringu Rynku Nieruchomości, w 2023 roku ponad 85% umów przedwstępnych na rynku wtórnym zawierało klauzulę zadatku, co świadczy o jego roli jako silnego zabezpieczenia.
2. Transakcje, w których trudno o zbywalność lub ponowne znalezienie nabywcy/wykonawcy: Jeśli zerwanie umowy oznacza dla którejś ze stron utratę unikalnej okazji lub poniesienie specjalistycznych, trudnych do odzyskania kosztów.
* Przykład: Zamówienie unikatowej maszyny produkcyjnej, sprowadzanej z zagranicy na specjalne zamówienie. Jeśli klient się wycofa, sprzedawca może mieć problem ze znalezieniem innego nabywcy. Zadatek chroni sprzedawcę.
3. Gdy zależy nam na silnym zabezpieczeniu prawnym: Art. 394 KC daje pewność co do konsekwencji niewykonania umowy, minimalizując pole do interpretacji i sporów.
* Przykład: Umowa o roboty budowlane na dużą skalę. Inwestor chce mieć pewność, że wykonawca dotrzyma terminu i zakresu prac, a wykonawca – że inwestor nie wycofa się nagle z projektu.
4. W celu wywarcia presji na wykonanie umowy: Zadatek działa jak podwójna motywacja – strach przed utratą własnych pieniędzy i przed koniecznością zwrotu podwójnej kwoty.
* Przykład: Zakup rzadkiego samochodu kolekcjonerskiego. Sprzedający chce mieć pewność, że kupujący nie zmieni zdania, bo to unikatowa okazja sprzedaży.

Praktyczna Porada: Zawsze jasno określ w umowie, czy wpłacona kwota jest zaliczką czy zadatkiem. Użycie samego terminu „przedpłata” lub „opłata rezerwacyjna” bez dalszych wyjaśnień może prowadzić do interpretacji jej jako zaliczki, co może być niekorzystne dla przyjmującego wpłatę. Najlepiej jest użyć sformułowania: „Strony zgodnie oświadczają, że kwota X zł stanowi ZADATEK w rozumieniu art. 394 Kodeksu cywilnego.” lub analogicznie dla zaliczki, precyzując jej zwrotność.

Konsekwencje Finansowe i Podatkowe: Co Musisz Wiedzieć?

Poza skutkami cywilnoprawnymi, zaliczka i zadatek wywołują również istotne konsekwencje finansowe i podatkowe, o których każdy przedsiębiorca i konsument powinien pamiętać.

Skutki podatkowe zaliczki i zadatku w VAT

Dla celów podatku od towarów i usług (VAT), zarówno zaliczka, jak i zadatek są traktowane bardzo podobnie.

* Moment powstania obowiązku podatkowego: Obowiązek podatkowy w VAT powstaje w momencie otrzymania całej lub części zapłaty (zaliczki, zadatku) przed dokonaniem dostawy towarów lub wykonaniem usługi. Oznacza to, że przedsiębiorca, który otrzymał zaliczkę lub zadatek, ma obowiązek naliczenia i rozliczenia VAT od tej kwoty w miesiącu jej otrzymania, nawet jeśli usługa lub dostawa nastąpi dopiero za kilka miesięcy.
* Przykład: Firma X otrzymała 15 lipca zaliczkę w wysokości 10 000 zł na usługę, która zostanie wykonana we wrześniu. Firma X musi naliczyć VAT od tej zaliczki i wykazać go w deklaracji za lipiec.
* Wystawienie faktury zaliczkowej: Zgodnie z przepisami, po otrzymaniu zaliczki lub zadatku, przedsiębiorca ma obowiązek wystawienia faktury zaliczkowej. Termin na jej wystawienie to 15. dzień miesiąca następującego po miesiącu, w którym otrzymano wpłatę, nie później niż w dniu dostawy towaru lub wykonania usługi.
* Korekta w przypadku niewykonania umowy: Jeśli umowa, na poczet której otrzymano zaliczkę lub zadatek, nie dojdzie do skutku, a wpłacona kwota zostanie zwrócona:
* Przedsiębiorca musi wystawić fakturę korygującą fakturę zaliczkową. Korekta dotyczy podstawy opodatkowania i kwoty VAT.
* Prawo do obniżenia podatku należnego przysługuje w okresie rozliczeniowym, w którym dokonano zwrotu płatności, pod warunkiem posiadania potwierdzenia odbioru faktury korygującej przez nabywcę (w przypadku korekty in minus).

Skutki podatkowe zaliczki i zadatku w PIT/CIT

Zarówno zaliczka, jak i zadatek nie stanowią przychodu podatkowego w momencie ich otrzymania dla celów podatku dochodowego (PIT dla osób fizycznych, CIT dla osób prawnych).

* Neutralność dla dochodu: Są to jedynie środki pieniężne, które w oczekiwaniu na wykonanie usługi lub dostawę towaru, nie zwiększają podstawy opodatkowania. Przychód powstaje dopiero w momencie faktycznego wykonania usługi lub dostawy towaru.
* W przypadku zatrzymania zadatku/zaliczki:
* Jeśli zadatek przepada na rzecz sprzedającego z powodu niewykonania umowy przez kupującego, wówczas kwota zatrzymanego zadatku staje się przychodem sprzedającego w momencie jego zatrzymania (czyli w momencie odstąpienia od umowy i definitywnego nabycia prawa do zadatku).
* Podobnie, jeśli umowa przewidywała, że zaliczka przepada w określonych warunkach i te warunki zostaną spełnione, a zaliczka zostanie definitywnie zatrzymana przez przyjmującego, w tym momencie staje się ona jego przychodem.

Konsekwencje finansowe niewykonania umowy

Pamiętajmy, że poza aspektami podatkowymi, niewykonanie umowy wiąże się również z bezpośrednimi konsekwencjami finansowymi dla obu stron.

* Dla wpłacającego (klient/kupujący):
* Zaliczka: W większości przypadków, jeśli to klient zrezygnuje, zaliczka jest zwracana. Jeśli rezygnuje wykonawca, zaliczka również jest zwracana. Ryzyko finansowe jest minimalne.
* Zadatek: Jeśli klient zrezygnuje z umowy, traci wpłacony zadatek. Jest to dla niego konkretna strata finansowa. Jeśli wykonawca zrezygnuje, klient otrzymuje podwójną kwotę wpłaconego zadatku, co może być dla niego formą częściowej rekompensaty za stracony czas i oczekiwania.
* Dla przyjmującego (sprzedawca/wykonawca):
* Zaliczka: Musi ją zwrócić w przypadku niewykonania umowy przez którąkolwiek ze stron, chyba że w umowie wyraźnie zastrzeżono możliwość jej zatrzymania. W przypadku, gdy poniósł już koszty, może mieć problem z ich odzyskaniem.
* Zadatek: Jeśli to kupujący zrezygnuje, sprzedawca może zatrzymać zadatek, co stanowi dla niego rekompensatę za np. utracone możliwości sprzedaży innemu klientowi. Jeśli jednak to sprzedawca zrezygnuje, musi zapłacić podwójną kwotę zadatku, co jest dla niego znaczącą stratą finansową.

Dodatkowe Skutki: Niezależnie od zadatku czy zaliczki, niewykonanie umowy może wiązać się również z koniecznością zapłaty kar umownych (jeśli zostały przewidziane w umowie) oraz odszkodowania na zasadach ogólnych Kodeksu cywilnego (Art. 471 KC i nast.), jeśli poniesiona szkoda przekracza wartość zadatku, lub jeśli umowa nie przewidywała zadatku. W praktyce, zadatek często zastępuje lub ogranicza dochodzenie odszkodowania na zasadach ogólnych, choć w niektórych przypadkach możliwe jest dochodzenie odszkodowania uzupełniającego.

Pułapki i Najczęstsze Błędy: Jak Się Przed Nimi Ustrzec?

Nieporozumienia dotyczące zaliczki i zadatku są niezwykle częste i mogą prowadzić do poważnych konsekwencji. Warto znać najczęstsze błędy i pułapki, aby ich uniknąć.

1. Mylenie pojęć w umowie: To najpoważniejszy błąd. Strony często używają terminu „zadatek”, mając na myśli elastyczną „zaliczkę”, lub odwrotnie. Jeśli w umowie użyjesz słowa „zadatek”, automatycznie mają zastosowanie przepisy Art. 394 KC, nawet jeśli ustnie ustalono coś innego. Jeśli użyjesz słowa „zaliczka” bez dalszych wyjaśnień, domyślnie będzie ona zwrotna.
* Unikaj: Sformułowań typu „wpłacono zadatek w wysokości X, który zostanie zwrócony w całości w razie rezygnacji klienta” – to wewnętrznie sprzeczne i rodzi chaos prawny. Jeśli chcesz elastycznego zwrotu, nazwij to zaliczką i precyzyjnie określ warunki zwrotu.
2. Brak wyraźnego określenia w umowie: Jeśli umowa milczy na temat tego, czy wpłata jest zaliczką czy zadatkiem, sąd w razie sporu najprawdopodobniej zinterpretuje ją jako zaliczkę. Jest to interpretacja prokonsumencka i bardziej bezpieczna dla wpłacającego. Oznacza to, że przyjmujący wpłatę (sprzedawca/usługodawca) straci domniemane zabezpieczenie.
* Wskazówka: Zawsze jasno i precyzyjnie opisz funkcję wpłaty w umowie.
3. Wysokość zadatku/zaliczki:
* Zadatek: Choć nie ma prawnie określonej maksymalnej wysokości zadatku, w praktyce rzadko przekracza on 10-20% wartości umowy. Zbyt wysoki zadatek (np. 50% wartości umowy) może być przez sąd uznany za próbę obejścia przepisów o karze umownej i w efekcie może zostać obniżony. Sąd może uznać go za rażąco wygórowany.
* Zaliczka: Może